NGOẠI GIAO VĂN HÓA
Thứ Hai , 9/1/2017
VĂN HOÁ CỒNG CHIÊNG ĐẮK LẮK TRONG KHÔNG GIAN VĂN HOÁ CỒNG CHIÊNG TÂY NGUYÊN

 Từ giá trị độc đáo, mang tính nhân loại mà Không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên đã được UNESCO công nhận là kiệt tác di sản văn hoá phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại năm 2005, chuyển sang danh sách Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2008.

 Tây Nguyên hai mùa mưa nắng và đất bazan màu mỡ, là món quà quý của thiên nhiên ban tặng cho mảnh đất này. Với gần 50 dân tộc anh em như: Êđê, M'nông, Gia rai, Ba na, K’ho, Mạ, Xtiêng, Xê đăng…. Cư dân nơi đây không chỉ góp phần làm cho Tây Nguyên ngày càng giàu đẹp, mà còn sản sinh ra một nền văn hóa phong phú, đa dạng, giàu bản sắc, đặc biệt nhất là văn hóa cồng chiêng.



                                                        Âm vang núi rừng Tây Nguyên (LTS)


 Cồng chiêng từ bao đời nay đã đi vào thần thoại, cổ tích, sử thi,... của tộc người. Cồng chiêng được coi là vật thiêng, có giá trị nhất trong mỗi gia đình, dòng họ và mỗi thành viên trong cộng đồng. Nó vừa là nhạc cụ nghi lễ vừa là ngôn ngữ giao tiếp với thần linh, nó thể hiện văn hoá tộc người chứ không chỉ thuần tuý là âm nhạc. Cồng chiêng là biểu tượng cho sức mạnh, uy quyền, sự giàu sang của các gia đình từng trong cộng đồng, nó gắn bó mật thiết với đời sống buôn làng, với các nghi lễ - lễ hội, từ nghi lễ nông nghiệp như: tìm đất, phát rẫy, gieo hạt cầu mưa, cúng bến nước, ăn cơm mới, cúng hồn lúa….cho đến lễ hội vòng đời người như lễ đặt tên cho trẻ sơ sinh, lễ trưởng thành, lễ cưới, lễ cúng sức khỏe, lễ tang, lễ bỏ mả, ... tất cả đều có nghi thức diễn tấu cồng chiêng theo những bài bản đã được quy định của cộng đồng. Bản khan nổi tiếng nhất Tây Nguyên là khan Đam San, đã viết về tiếng chiêng Êđê như sau: “Đánh những cái chiêng kêu nhất, những chiêng ấm nhất. Đánh cho chiêng lan ra khắp xứ. Đánh cho chiêng lan qua sàn, lan xuống dưới đất. Đánh cho vượt qua mái nhà vọng lên trời, đánh cho khỉ trên cây cũng quên bám chặt vào cành đến ngã xuống đất. Đánh cho các âm hồn nghe tiếng cũng thôi làm hại người. Đánh cho chuột sóc cũng quên đào hang. Cho rắn cũng bò ra khỏi lỗ. Cho hươu nai cũng phải đứng thing mà nghe. Cho thỏ lắng tai không kịp ăn cỏ. Cho tất cả muôn vật chỉ còn có thể lắng tai mà nghe tiếng chiêng...”.

Cồng chiêng gọi đúng là ching chêng, ngoài các bộ chiêng làm bằng tre và bằng đá, một trong những loại nhạc cụ cổ sơ của loài người, các tộc người ở Tây Nguyên thường sử dụng các dàn chiêng bằng đồng. Các dàn chiêng, phương pháp diễn tấu và bài bản ở các tộc người là khác nhau, ví dụ như Chiêng arap của người Gia Rai dàn ít nhất cũng phải có 11 chiếc (ở Ayun Pa, Gia Lai),12 chiếc (ở huyện Ea Sup, Đắk Lắk), nhiều là 24 chiếc (ở huyện Ea Hleo, Đắk Lắk), khi diễn tấu phải có hai người khiêng. Nhiều tộc người khác ở Tây Nguyên sử dụng những dàn chiêng có biên chế tương tự như chiêng arap nhưng dưới những tên gọi khác nhau, ví dụ như : dân tộc Xê Đăng nhóm Cadong ở Kon Tum gọi là h’leng goong; dân tộc Rơ Măm ở Kon Tum gọi là guông t’gat ; dân tộc Ba Na ở Gia Lai cũng gọi là arap...;  Bộ ching tha của dân tộc Brâu ở làng Đăk Mế, xã Bờ Y, huyện Ngọc Hồi (Kon Tum) chỉ gồm 2 chiêng: jơ liêng (chồng) và chuar (vợ). Chiêng tha là vật linh thiêng, đòi hỏi nhiều thủ tục xin phép thần linh cầu kỳ trước khi đưa ra diễn tấu, bởi người Brâu coi chiêng tha là cội nguồn, gốc rễ văn hóa của dân tộc mình. Dân tộc Cơho (nhóm Chil, Lạch) ở Lâm Đồng có các dàn chiêng như bộ chiêng par gồm 3 chiếc, chiêng prô gồm 6 chiếc, hoặc bộ 2 chiếc đánh kèm với 1 trống gọi là chiêng prong…những bộ chiêng này đều được gìn giữ trong đời sống cộng đồng các làng, buôn, bon, plei

Văn hoá cồng chiêng Đắk Lắk nằm trong Không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên, mang những bản sắc riêng. Người Êđê có dàn chiêng knah gồm 10 chiếc và 1 trống, nghệ nhân ngồi trên ghế kpan để diễn tấu, chiếc chiêng char phải treo lên, người nghệ nhân Êđê diễn tấu chiêng knah chủ yếu ở tư thế ngồi, thẳng lưng, ngẩng mặt, chiêng knah được đánh bằng dùi, trong đó các chiêng bằng được đánh bằng dùi gỗ mềm không bọc, các chiêng núm được đánh bằng dùi có bọc vải hoặc cao su; với bộ ching jhô gồm 6 cái có núm chỉ dành cho phụ nữ diễn tấu của đồng bào Êđê Bih ở buôn Trấp (huyện Krông Ana). Ở người M’nông có các loại chiêng như : čưng bor, gong pêh,...  diễn tấu chiêng ở tư thế đứng khom lưng hoặc vừa đi vừa đánh chiêng bằng cách dùng nắm tay đấm vào mặt ngoài của chiêng, tay kia đỡ vào chính giữa mặt trong của chiêng; Trong các nhạc cụ dân gian Êđê như: Čing kram (chiêng tre), Čing kok (chiêng kok) ... mang nét tương đồng với cồng chiêng. Chính sự tương đồng này ở nhiều nhạc cụ khác nhau đã tạo nên một không gian văn hóa cồng chiêng rộng hơn, gắn bó với đời sống lao động sản xuất và các sinh hoạt văn hóa của người Êđê. Cồng chiêng thể hiện tính cộng đồng cao, thường mỗi người sử dụng một chiếc, đây chính là bản sắc và sức sống của các tộc người trên núi rừng Tây Nguyên, không được sử dụng cồng chiêng một cách bừa bãi mà chỉ được dùng trong các lễ hội của cộng đồng tộc người. Khi dàn chiêng diễn tấu trong ngôi nhà dài, hay ngoài mộ địa, hoặc bên cạnh bến nước..., thông qua thang âm của dàn cồng chiêng, người nghe sẽ hiểu được niềm vui, nỗi buồn, sự biểu cảm tâm hồn của con người. Đó là sắc thái thể hiện của cồng chiêng trong đời sống âm nhạc cổ truyền của đồng bào Tây Nguyên. Dàn chiêng Êđê tại buôn Akŏ Siêr (Buôn Ma Thuột) đã giành được sự công nhận của bạn bè quốc tế, được ghi nhận qua các giải thưởng; nhiều tiết mục được đưa vào danh sách truyền thống diễn tấu chiêng vùng Châu Á - Thái Bình Dương, được tham dự diễn tấu tại các nước như vương quốc Thụy Điển, Cộng hoà Pháp, vương quốc Bỉ, Italy...

Trong những năm qua sinh hoạt văn hóa cồng chiêng đang có nguy cơ mai một dần. Ở các làng, buôn, bon, plei, diễn ra nạn “chảy máu cồng chiêng” và sự mất dần của các nghi lễ - lễ hội truyền thống trong cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên. Uỷ ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Chỉ thị 25/2006/CT-UB về việc bảo tồn phát huy di sản văn hóa các dân tộc Đắk Lắk. Hội đồng Nhân dân tỉnh ban hành Nghị quyết số 10/2007/NQ-HĐND về bảo tồn, phát huy di sản văn hoá cồng chiêng Đắk Lắk giai đoạn 2007 - 2010. Định kỳ hai năm một lần tỉnh Đắk Lắk lại tổ chức liên hoan văn hóa cồng chiêng, dân ca, dân vũ cho các dân tộc nhằm bảo tồn văn hóa truyền thống, hát múa dân gian trong cộng đồng các dân tộc trên địa bàn. Qua khảo sát của ngành Văn hóa năm 2009, toàn tỉnh có 3.600 bộ cồng chiêng có 4.435 người biết hát dân ca, 1263 người biết sử dụng các loại nhạc cụ dân tộc, ... Tỉnh cũng đã trang bị 128 bộ cồng chiêng cho các nhà sinh hoạt cộng đồng vùng 3, vùng 2; tổ chức 8 lớp dạy đánh cồng chiêng cho 200 con em đồng bào dân tộc tại chỗ; tổ chức trình diễn chỉnh chiêng; xuất bản bộ sách nhạc cụ dân gian Êđê, M’nông; tổ chức các lớp để nghệ nhân truyền dạy diễn tấu cồng chiêng, sử dụng các nhạc cụ dân gian, …cho thế hệ trẻ của cộng đồng.

Sự quan tâm của Đảng và nhà nước đã giúp cho không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên nói chung và tỉnh Đắk Lắk nói riêng có những bước khởi sắc. Tuy nhiên, để bảo tồn không gian văn hoá cồng chiêng một cách bền vững thì không ai khác mà chính chủ thể văn hoá phải tự chủ động quyết định làm sao, làm như thế nào cho phù hợp với những giá trị truyền thống của cộng đồng tộc người, nhất là trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và giao lưu hội nhập quốc tế hiện nay ■



Đoàn Nghệ nhân cồng chiêng tham gia Lễ hội đường phố (ảnh: Bá Thăng)

Lương Thanh Sơn



Tin nổi bật.........................................................................................................
Lực lượng vũ trang tỉnh Mondulkiri (Campuchia) thăm và chúc Tết Bộ đội Biên phòng tỉnh Đắk Lắk ( 12/02 )
Indonesia muốn hợp tác với tỉnh Đắk Lắk phát triển ngành cà phê ( 09/02 )
Gặp mặt kiều bào về quê đón Tết Mậu Tuất 2018 ( 09/02 )
Tết cổ truyền Việt tại Thủ đô Phnôm Pênh- Campuchia ( 08/02 )
Vui Xuân cùng chiến sỹ biên cương ( 03/02 )
Điểm danh những thành phố tuyệt vời nhất thế giới ( 01/02 )


Các tin đã đăng.............................................
TẾT VIỆT TRÊN ĐẤT BẠN CAMPUCHIA ( 12/05 )
ĐOÀN NGHỆ NHÂN CỒNG CHIÊNG TỈNH ĐẮK LẮK ĐẾN VỚI CÔNG CHÚNG AUSTRALIA ( 12/05 )
GIAO LƯU VĂN HÓA VIỆT NAM – NHẬT BẢN ( 13/10 )
THẮT CHẶT TÌNH ĐOÀN KẾT - HỮU NGHỊ ĐẮK LẮK - MONDULKIRI ( 13/10 )
GÓC NHÌN DU HỌC ( 13/10 )
YÊU VẺ THÂN THIỆN VÀ MÓN NGON TÂY NGUYÊN ( 21/07 )
PHÁT TRIỂN NGHỀ THỦ CÔNG TRUYỀN THỐNG Ở ĐẮK LẮK ( 21/07 )
AKŎ DHŎNG BUÔN DU LỊCH SINH THÁI ( 21/07 )
LỄ HỘI DÂN GIAN VIỆT NAM TRONG HỘI NHẬP VĂN HÓA ( 26/02 )
TRƯỜNG SONG NGỮ LÀO-VIỆT NAM NGUYỄN DU ĐÓN NĂM HỌC MỚI ( 10/09 )
TÌM KIẾM
HỘP THƯ GÓP Ý
THÔNG TIN CẦN BIẾT
Hanh chinh cong
Lịch làm việc của lãnh đạo
Chính phủ
Bộ ngoại giao
Khiếu nại tố cáo
Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk
can ho the park avenue can ho Sunrise Riverside vinhomes riverside biet thu vinhomes riverside biệt thự vinhomes riverside